Wat zijn kenmerken van een hoogsensitief persoon (HSP)?

Sterke gevoeligheid voor prikkels uit de omgeving.
Hekel aan moeten' en aan protocollen en voorgeschreven eisen.
Hekel aan arrogantie, onrechtvaardigheid, onoprechtheid en hardheid.
Onderpresteren op beoordelingen en examens.
Groot inlevingsvermogen in andere mensen.
Sterke intuïtie voor de sfeer in een groep (bijvoorbeeld een team).
Vaak een grote fantasie en creativiteit, denkt 'out of the box'.
Belang hechten aan werk dat echt betekenis heeft.
Een gevoel hebben voor wat essentieel is in het leven: warmte, verbinding, echtheid en betekenis.
Grote waardering van kunst, muziek, natuur, poëzie, literatuur.

Ongeveer 15 tot 20% van de mensen is hoogsensitief. Het zenuwstelsel van een hoogsensitief persoon is vergeleken met andere mensen gevoeliger. Elaine Aron, de wetenschapster die voor het eerst wetenschappelijk onderzoek heeft gedaan naar hoogsensitiviteit, heeft dit in 1987 aangetoond. Het altijd volledig 'aan' staan kan leiden tot het ervaren van lasten, door het continu doordringen van alle omgevingsprikkels, de hoge eisen vanuit de omgeving, het hoge tempo op het werk, en door het omgaan met 'lastige' mensen. Een hoogsensitief mens moet leren omgaan met zijn of haar sterk werkende systeem, om oververmoeidheid, stress of zelfs burn-out te voorkomen.

Uiteindelijk geeft ditzelfde sterke systeem ook juist de mogelijkheid tot het ervaren van grote levenskracht. Een hoogsensitief persoon die in balans is, is uitermate inlevend, behulpzaam, eerlijk, loyaal, intuïtief en creatief en kan daardoor een hele persoonlijke en positieve bijdrage leveren bijvoorbeeld aan een team.

Dankzij Elaine Aron weten we: hoogsensitiviteit is een normale eigenschap, en geen stoornis. Helaas is er nog een weg te gaan om hoogsensitiviteit geaccepteerd te krijgen in ons land. Veel hoogsensitieve mensen zelf ervaren vooral de lasten en problemen, omdat ze nog niet weten waar hun kracht zit en door de omgeving vooral met hun zwakke kanten worden geconfronteerd. Vaak weet een HSP zelf niet dat deze eigenschap bestaat, of hij/zij weet wel dat er sprake is van een gevoeligheid, maar dat wordt gezien als iets dat diegene maar moet 'leren dragen'. Veel HSP lopen dan ook jaren, soms decennia, min of meer op hun tenen, met hun ziel onder hun arm of met een flinke laag beton over hun gevoel uitgestort. Ergens, diep in hen, weten ze dat er iets niet klopt, maar om er voor uit te komen en op zoek te gaan is soms een enorme stap.

Is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar hoogsensitiviteit?

Jazeker. Hier volgen enkele feiten mét hun bron:

Ongeveer 15 tot 20 % van de mensen (mannen en vrouwen!) heeft een hoogsensitief karakter. Bronnen: Aron, E. (2021), Hoogsensitieve personen – Hoe je overeind blijft als de wereld je overweldigt. Amsterdam: Bruna. p.11.
En:
Tom Falkenstein (2018), Hoogsensitieve mannen. Amsterdam: Bruna.

Van alle HSP is 80% meer introvert en 20% meer extravert. Bron: Aron, E. (2021), Hoogsensitieve personen – Hoe je overeind blijft als de wereld je overweldigt. Amsterdam: Bruna. p.156.

Hoogsensitieve personen (HSP) hebben een sterker werkend zenuwstelsel. Wetenschappelijk onderzoek heeft dit in 1997 aangetoond. Vervolgonderzoek bevestigt dit. Bronnen: Aron, Elaine & Aron, Arthur. (1997). “Sensory-Processing Sensitivity and Its Relation to Introversion and Emotionality”. Journal of personality and social psychology. 73. 345-68.

En:
Aron, Elaine & Aron, Arthur & Jagiellowicz, Jadzia. (2012). “Sensory Processing Sensitivity: A Review in the Light of the Evolution of Biological Responsivity”. Personality and social psychology review : an official journal of the Society for Personality and Social Psychology, Inc. 16. 262-82.

Door hun actieve brein en zintuigen voelen HSP direct aan hoe een andere persoon zich voelt: rustig, boos, bang, verdrietig, blij, etc. Bron: Corina U. Greven, Francesca Lionetti, Charlotte Booth, Elaine N. Aron, Elaine Fox, Haline E. Schendan, Michael Pluess, Hilgo Bruining, Bianca Acevedo, Patricia Bijttebier, Judith Homberg, “Sensory Processing Sensitivity in the context of Environmental Sensitivity: A critical review and development of research agenda”, Neuroscience & Biobehavioral Reviews,Volume 98, 2019, pp.287-305.

Als je een hoogsensitief kind (HSK) dwingt ‘normaal’ te doen, zal het kind zich overvraagd en niet begrepen voelen, boos worden, zich terugtrekken uit de communicatie en zich ongelukkig voelen. Dit uit zich bij 50% van de onderzochte HSK in de vorm van een laag zelfbeeld of een lage eigenwaarde. In de volwassenheid werkt dit door: de helft van de hoogsensitieve volwassenen blijkt weinig zelfvertrouwen te hebben. Bronnen: Van der Veen, G. (2019), Gevoeligheid in de klas, Herkenning en begeleiding van hoogsensitieve en hoogstimulatieve kinderen op de basisschool, p. 30 en 39.
En:

Bergsma, E. (2022), Hoogsensitieve kinderen – Praktische leidraad voor ouders en professionals. Booklight. p. 52.

Bij zo’n 100 diersoorten vertoont ook 15 tot 20% van de populatie hoogsensitieve kenmerken. Bron: Koolhaas, J. M., S. M. Korte, S. F. De Boer, B. J. Van Der Vegt, C. G. Van Reenen, H. Hopster, et al. (1999) “Coping styles in animals: current status in behavior and stress-physiology”. Neurosci. Biobehav. Rev. 23: 925–935.

Waarom lijkt het alsof hoogsensitiviteit wordt ontkend door je omgeving?

Het bestaan van hoogsensitiviteit wordt ten eerste vaak weggewuifd: "Iedereen heeft wel wat". Ten tweede zien we vaak ontkenning: "Je moet je gewoon wat minder overal van aantrekken". Ten derde is irritatie een veel voorkomende reactie: "Hoogsensitiviteit ís eigenlijk helemaal niks". Daarmee bedoelt men: het staat niet in de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), het is geen categorie die bekend en beschreven is, dus het bestaat niet.

De omgeving weet vaak weinig tot niets van hoogsensitiviteit en de reactie is dan ook regelmatig ontkennend of afwijzend. Deze afwijzing heeft er sterk mee te maken dat we in onze maatschappij allemaal veel druk ervaren, en veel mensen gestrest zijn. Onze Nederlandse reactie is nog vaak die van vroeger: "Niet zeuren, gewoon doorgaan, we kunnen niet voor iedereen een uitzondering maken, je moet er maar gewoon aan wennen". Helaas werkt dit niet, zeker niet in een wereld die vele malen drukker en chaotischer is dan vroeger, waarbij ook niet-hoogsensitieve mensen het amper kunnen bijbenen. Door de overload aan drukte, stress en eisen lijkt het alsof veel bazen, leiders, leerkrachten en anderen het bestaan van een hoogsensitief persoon in hun omgeving er niet ook nog eens bij kunnen hebben.

Wat zijn de lasten die hoogsensitieve mensen kunnen ervaren?

Foto door Road Trip with Raj van Unsplash

1. Emotionele en mentale belasting

Onzekerheid.
Gevoel dat ‘je nooit goed genoeg bent’.
Je schuldig voelen.
Gevoel altijd te doen wat anderen willen en niet wat je zelf wilt.

2. Angst- en stressklachten

Angsten.
Paniekaanvallen.
Zweten, blozen, trillen, hartkloppingen.

3. Energetische overbelasting en uitputting

Gevoel van overbelasting.
Ernstige vermoeidheid.
Burn-out.
Neiging je af te sluiten.

4. Motivatie, werk en zingeving

Geen motivatie meer voor het werk.
Geen zingeving ervaren.

Wat is de kracht van hoogsensitiviteit?

De kracht van een hoogsensitief mens is dat we weten en voelen dat we bestaan uit ratio, gevoel, intuïtie en een lichaam, en dat we met deze vier communicatiekanalen wijs en goed omgaan:

1. Ratio (Het brein): Het rationele deel is het brein, daar kunnen we creatief mee denken. Een HSP is zich er zeer bewust van dat in dit brein ook allerlei oordelen en gedachten zitten die niet helpend zijn, waar je vaak alleen maar ongelukkig of opgejaagd van wordt en die je niet moet geloven.

2. Gevoel & 3. Intuïtie: Daarnaast leeft een hoogsensitief persoon nooit alleen uit ratio, maar altijd ook uit gevoel en intuïtie. Een HSP kan hierin schakelen, heeft een sterk innerlijk besef van zichzelf en de ander, en kan daardoor anderen met compassie, inlevingsvermogen en vriendelijkheid benaderen. We voelen ons verbonden met elkaar en zien vooral wat mensen bindt in plaats van scheidt. We leven intens en bewust.

4. Lichaam: Daarnaast heeft een HSP die in balans is geleerd rekening te houden met zijn/haar lichaam, en er goed voor te zorgen. Het lichaam geeft signalen af, en als je er niet naar luistert kan dit uiteindelijk leiden tot een heleboel lichamelijke en psychische problemen.

Conclusie
Als je dan eenmaal de krachtige HSP bent geworden die altijd al in je zat, wil je nooit meer terug. Hoogsensitief zijn is dan een krachtbron in je leven geworden!

Welke beroepen passen bij hoogsensitieve personen?

Hoogsensitieve personen vind je veel in het onderwijs of in de (para)medische hoek. En in alle beroepen waarbij sprake is van het helpen of ondersteunen van andere mensen. Ook zijn veel hoogsensitieve personen te vinden in de wereld van muziek en kunst. En tenslotte vind je hoogsensitieve mensen in richtingen waarin het contact met anderen niet zo centraal staat, en daardoor niet al hun energie op kan slurpen: administratief medewerker, een beroep in de ICT of een eigen bedrijfje als ZZP-er voor websitedesign, of content writing over bepaalde onderwerpen. Vaak kiest een HSP niet voor een beroep dat sterk gericht is op commercie, presteren, status en geld.

Foto door Christina @ wocintechchat.com van Unsplash

Kun je op latere leeftijd hoogsensitief worden?

Nee, dat kan niet. Je wordt als hoogsensitief kind geboren, en dat verdwijnt niet in de loop van je leven. Hoogsensitief is een eigenschap van je zenuwstelsel, en geen aangeboren of tijdelijke stoornis.

Gratis professionele HSP test om je hoogsensitieve eigenschappen te ontdekken?

Doe de gratis HSP 3-in-1 Test. Na het invullen van de test kun je zelf al goed inschatten of je veel hoogsensitieve eigenschappen bezit en of er sprake is van veel ervaren lasten. Als je hierover door wilt praten, kunt je uiteraard contact opnemen voor een gratis kennismakingsgesprek.